Kancelaria Adwokacka
Adriana Szczęśniak-Majcher
Kancelaria dla Artystek_ów i osób twórczych działających na styku prawa, sztuki i relacji.
ADWOKATKA ARTYSTÓW
Czy książka napisana z pomocą AI musi być mniej wartościowa?
Czy wartość literacka książki zależy od tego, ile czasu i wysiłku pisarz poświęcił na jej stworzenie? Czy dzieło powstające przez wiele lat jest z założenia bardziej wartościowe niż to napisane w ciągu kilku tygodni? A jeśli autor korzystał z pomocy sztucznej inteligencji, czy powinniśmy oceniać jego książkę inaczej, nawet gdy zachwyca nas jej język, porusza przedstawiona historia i odnajdujemy w niej coś ważnego dla siebie?
Od pióra do sztucznej inteligencji
Rozwój technologii od dawna zmienia sposób, w jaki powstają dzieła literackie. Wprowadzenie maszyny do pisania pozwoliło autorom sprawniej utrwalać tekst i przygotowywać jego kolejne wersje.
Co więcej, tekst zapisany na maszynie przestał nosić widoczne cechy charakteru pisma autora, którego nie można już było rozpoznać po kształcie stawianych przez niego liter. Czy jednak uznawano z tego powodu, że autorstwo pisarza staje się wątpliwe?
Przecież indywidualność autora nigdy nie polegała na samym sposobie fizycznego zapisywania słów, lecz na tym, jakie myśli, znaczenia i emocje potrafił za ich pomocą wyrazić.
Podobnie, pojawienie się komputerów i edytorów tekstu radykalnie ułatwiło pracę nad książką. Możliwość natychmiastowego poprawiania zdań, przenoszenia całych fragmentów czy zmieniania kolejności rozdziałów pozwoliła pisarzom pracować szybciej i swobodniej. Nie uznaliśmy jednak, że literatura tworzona na komputerze jest z tego powodu mniej wartościowa.
Dlaczego więc w przypadku sztucznej inteligencji mielibyśmy przyjmować odmienne założenie?
Sztuczna inteligencja jako pomoc w tworzeniu
Współczesne narzędzia pozwalają pisarzowi niemal jednocześnie mówić, zapisywać i redagować tekst. Autor może dyktować swoje myśli, a system przekształca wypowiedź w zapisane zdania. Może następnie poprosić o uporządkowanie fragmentu, zmianę konstrukcji zdania, zaproponowanie innego sformułowania czy wskazanie niejasności w narracji.
Wszystko to może odbywać się podczas jednej sesji twórczej, bez konieczności wielokrotnego przepisywania tekstu i wykonywania wielu czynności technicznych. Czy fakt, że pisarz może teraz szybciej utrwalać swoje myśli i sprawniej nadawać im literacką formę, może być podstawą zarzutu wobec jego twórczości?
Przecież możliwość szybszego zapisania pomysłu nie oznacza, że sam pomysł jest mniej oryginalny. Łatwiejsze redagowanie nie musi oznaczać mniejszej wrażliwości na język, a korzystanie z propozycji zmian nie jest równoznaczne z rezygnacją z własnej wizji artystycznej. Sztuczna inteligencja może pomagać autorowi w realizowaniu jego zamysłu, pozostawiając mu decyzję o ostatecznym kształcie dzieła. Może również umożliwiać swobodniejsze eksperymentowanie z tekstem i porównywanie różnych rozwiązań.
Czy czas poświęcony na pisanie jest miarą wartości?
Przywykliśmy do wyobrażenia pisarza, który przez długie miesiące, a niekiedy całe lata zmaga się z tekstem. Ten wysiłek budzi nasz szacunek. Czy jednak sam w sobie przesądza o wartości literackiej książki? Nie każda powieść, nad którą autor pracował przez dziesięć lat, musi być wybitna.
Podobnie książka napisana w ciągu kilku tygodni nie musi być powierzchowna ani pozbawiona artystycznej głębi.
Jeżeli nowe narzędzia pozwalają ograniczyć czas poświęcany na czynności techniczne, poprawianie i porządkowanie tekstu, dlaczego mielibyśmy traktować to jako okoliczność obniżającą wartość powstałego dzieła?
Przecież dzięki usprawnieniu pracy pisarz ma więcej możliwości skupienia się na samej opowieści, jej znaczeniu, konstrukcji bohaterów i problemach, które chce poruszyć. To, ile czasu wymagało stworzenie dzieła, nie może być miarą jego wartości artystycznej.
O wartości decyduje dzieło
Wyobraźmy sobie książkę, która zachwyca czytelników oryginalnością, konstrukcją bohaterów i sposobem opowiadania. Jej historia porusza, skłania do refleksji, pozostaje w pamięci długo po zakończeniu lektury.
Dopiero później dowiadujemy się, że pisarz podczas pracy korzystał ze sztucznej inteligencji. Dyktował kolejne fragmenty, otrzymywał propozycje zmian i porównywał różne rozwiązania stylistyczne, co pozytywnie wpłynęło na jakość książki, a jednocześnie pozwoliło mu znacznie szybciej ukończyć pracę.
Czy ta informacja powinna zmienić naszą ocenę dzieła? Czy zdania, które wcześniej uznawaliśmy za piękne, stracą nagle swoją wartość?
Najpierw przeczytajmy książkę
Nie chodzi oczywiście o to, by bezkrytycznie akceptować każdą książkę stworzoną z pomocą AI. Literatura powinna podlegać wymagającej ocenie. Możemy krytykować jej język, konstrukcję, banalność myśli, brak oryginalności, czy powierzchowność przedstawionego świata. Ale czy nie powinniśmy najpierw przeczytać książki i przekonać się, jaka rzeczywiście jest?
Sztuczna inteligencja może ułatwiać tworzenie, ale nie gwarantuje powstania dobrej literatury. Podobnie jak wieloletnia, mozolna praca nie gwarantuje napisania wybitnej powieści. Ostatecznie czytelnik spotyka się przede wszystkim z dziełem. Z jego językiem, bohaterami, myślami i emocjami. To one mogą sprawić, że książka okaże się dla niego ważna, niezależnie od tego, jakimi narzędziami posługiwał się jej autor.
Być może więc zamiast pytać, czy książka napisana z pomocą sztucznej inteligencji jest mniej wartościowa, powinniśmy najpierw zapytać, czy jest po prostu dobrą literaturą.
Zobacz także: Sztuczna inteligencja w przemyśle filmowym: narzędzie czy zagrożenie??
Kancelaria Adwokacka
Adriana Szczęśniak-Majcher
ADWOKATKA ARTYSTÓW
ul. Szewska 12/5
31-009 Kraków
Zdjęcia: Piotr WERNER, Adriana Szczęśniak-Majcher, Barbara Bogacka
Copyright ©Adriana Szczęśniak-Majcher Kancelaria Adwokacka -Design by Adriana Szczęśniak-Majcher
Strona www stworzona w kreatorze WebWave.