Kancelaria Adwokacka
Adriana Szczęśniak-Majcher
Kancelaria dla Artystek_ów i osób twórczych działających na styku prawa, sztuki i relacji.
ADWOKATKA ARTYSTÓW
Czy AI odbiera pisarzowi autorstwo?
Czy książka napisana z pomocą sztucznej inteligencji traci przez to swój twórczy i artystyczny charakter? Czy staje się nagle wytworem maszyny, oderwanym od wrażliwości i wyobraźni pisarza? A może sztuczna inteligencja jest jedynie kolejnym narzędziem twórczym, a granica między tym, co powstało dzięki jej pomocy, a tym, co nosi indywidualne piętno autora, nie zawsze daje się wyraźnie wyznaczyć?
Pisarz i jego nowe narzędzie
Wyobraźmy sobie pisarza, który sam wymyśla historię, konstruuje bohaterów i decyduje o przebiegu wydarzeń, ale korzysta ze sztucznej inteligencji podczas redagowania kolejnych fragmentów. AI podsuwa mu sformułowania, proponuje zmiany stylistyczne, pomaga uporządkować narrację. Jednak to pisarz nieustannie dokonuje wyborów i przekształca tekst zgodnie z własną wizją. Czy obecność AI w tym procesie oznacza, że powstała książka w mniejszym stopniu wyraża jego osobowość i doświadczenie?
Przecież proces twórczy nie zawsze jest i nawet chyba nie powinien być działaniem w odosobnieniu. Może obejmować rozmowy, konsultacje, poszukiwanie inspiracji, wielokrotne przeredagowywanie tekstu. Sztuczna inteligencja może uczestniczyć w tych działaniach, wspomagając proces twórczy. Czy sam fakt wykorzystania AI uzasadnia nadmierną krytykę powstałego dzieła, a tym bardziej jego odrzucenie?
Czy nadużycia powinny przesądzać o ocenie wszystkich?
Nie można oczywiście wykluczyć sytuacji skrajnych, w których ktoś, nie mając szacunku ani do swoich czytelników, ani własnej twórczości, przedstawia tekst w całości wygenerowany przez sztuczną inteligencję, niewynikający z osobistych przemyśleń, jako efekt własnej pracy. Tego rodzaju nieetyczne postawy nie są jednak niczym nowym. Czy ich występowanie powinno przesądzać o ocenie wszystkich książek, które powstały z udziałem AI?
Nie sposób przecież stawiać znaku równości między autorem używającym AI jako wsparcia przy rozwijaniu własnej koncepcji a osobą, której praca ogranicza się do wygenerowania tekstu i przedstawienia go pod swoim nazwiskiem. Różnica dotyczy nie tylko czasu poświęconego na pracę i zakresu wykorzystania technologii, lecz przede wszystkim nieetycznego przypisywania sobie autorstwa tekstu, w którego powstanie nie wniosło się własnego wkładu twórczego.
Autorstwo a wartość literacka
Warto jednak odróżnić dwie kwestie, które w dyskusji o sztucznej inteligencji bywają ze sobą utożsamiane. Pierwsza dotyczy autorstwa w rozumieniu prawa autorskiego, druga — wartości artystycznej dzieła.
Z prawnego punktu widzenia istotne jest, czy w określonej postaci utworu znajduje wyraz twórczy wkład człowieka o indywidualnym charakterze. Co prawda, samo wpisanie polecenia nie powinno wystarczyć do przypisania człowiekowi autorstwa, a AI nie może być autorem. Nie oznacza to jednak, że wykorzystanie AI wyklucza ochronę prawnoautorską. Jeżeli pisarz samodzielnie tworzy, przekształca i komponuje tekst, a jego wkład ma twórczy i indywidualny charakter, może on podlegać ochronie prawnoautorskiej. Samo użycie nowoczesnej technologii nie powinno tego zmieniać.
Powstała w ten sposób książka może być przecież wartościowa literacko, poruszać istotne problemy, proponować oryginalne spojrzenie na rzeczywistość, zachwycać konstrukcją czy językiem. Czy powinniśmy odmawiać jej szansy na sprawiedliwą ocenę wyłącznie dlatego, że autor na pewnym etapie pracy korzystał z pomocy sztucznej inteligencji? Sposób, w jaki autor stworzył swój tekst, nie przesądza o jego wartości literackiej, a zatem samo korzystanie z nowych technologii nie powinno być oceniane negatywnie, o ile odbywa się z poszanowaniem praw innych osób.
Czy w książce wciąż obecny jest człowiek?
Być może najważniejsze pytanie nie brzmi, czy pisarz korzystał ze sztucznej inteligencji, lecz w jaki sposób z niej korzystał i co sam wniósł do powstania książki. Czy jego myśli nadal znajdują w niej wyraz? Czy to on nadał opowieści sens i zdecydował o kształcie?
Nie chodzi przecież o to, by każdą książkę powstałą z udziałem AI automatycznie uznawać za rezultat ludzkiej twórczości. Chodzi raczej o to, by nie odmawiać jej takiego charakteru bez zbadania rzeczywistej roli pisarza. Samo wykorzystanie narzędzia nie powinno zastępować oceny jego twórczego wkładu.
Ostatecznie wartość literatury nie zależy od tego, jakich narzędzi użyto podczas jej tworzenia, lecz od tego, co dzięki nim udało się wyrazić i czy w tej książce wciąż obecny jest człowiek.
Zobacz też: Artyści w obliczu wyzwań sztucznej inteligencji cz. 1
Kancelaria Adwokacka
Adriana Szczęśniak-Majcher
ADWOKATKA ARTYSTÓW
ul. Szewska 12/5
31-009 Kraków
Zdjęcia: Piotr WERNER, Adriana Szczęśniak-Majcher, Barbara Bogacka
Copyright ©Adriana Szczęśniak-Majcher Kancelaria Adwokacka -Design by Adriana Szczęśniak-Majcher
Strona www stworzona w kreatorze WebWave.